GTİP sınıflandırması, gümrük müşaviri ve TAREKS: Türk ithalatında kim ne yapar
Bir sevkiyatın maliyetini ve gümrükten çıkıp çıkmayacağını üç şey belirler: beyan edildiği tarife kodu (GTİP), beyannameyi veren yetkili gümrük müşaviri ve belirli kodların tetiklediği ürün güvenliği kontrolleri (TAREKS, TSE). İkisini bir meslek mensubu yapsa da üçünün sonucu ithalatçınındır. Bu rehber GTİP'i, müşavirin başka kimsenin yapamayacağı işini, müşavir başlamadan belge setinin neyi hazırladığını ve sevkiyatların nerede takıldığını anlatır.
GTİP: vergiyi belirleyen on iki hane
Türkiye'nin gümrük tarifesi (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu, GTİP) on iki hanelidir: ilk altısı uluslararası Armonize Sistem, yedi ve sekizinci haneler AB Kombine Nomanklatürü, kalanı ulusal alt açılımlardır. Kod gümrük vergisi oranını, ithalatta KDV oranını, ek vergi veya anti-damping önlemini, lisans, uygunluk kontrolü veya kota uygulanıp uygulanmayacağını ve istatistik işlemini belirler. Sınıflandırma, tedarikçinin açıklamasına veya başka ülkede kullanılan koda değil, Genel Yorum Kuralları ve açıklama notlarına göre yapılır. Kodu belirsiz ürün için ithalatçı Ticaret Bakanlığı'ndan üç yıl geçerli bağlayıcı tarife bilgisi isteyebilir; haftalar sürer ama her limandaki tartışmayı bitirir.
Gümrük müşaviri ne yapar, yalnızca o yapar
Gümrük beyannamesi ithalatçının kendi yetkili personeliyle veya uygulamada hemen her şirket için Gümrük Kanunu md. 225 vd. uyarınca yetkili gümrük müşaviri tarafından verilir; müşavir BİLGE sisteminde beyannameyi kendi yetki belgesiyle imzalar ve sorumluluğunu paylaşır. Müşavir sınıflandırır, kıymet belirler, menşe ve tercih kurallarını uygular, vergileri hesaplar, beyannameyi verir, muayeneyi yürütür ve ithalatçının sağladığı parayla vergileri öder. Müşavirin ücreti Ticaret Bakanlığı'nın yayımladığı yıllık asgari tarifeyle belirlenir ve tarafınızca müşavire ödenir. Yetki belgesi olmayan kimse beyanname veremez; "gümrüğü halleden" bir belge hazırlayıcı ya müşavirdir ya da yasaya aykırı davranmaktadır.
Müşavir başlamadan belge seti neyi hazırlar
Müşavir ona verdiğinizi beyan eder. Mal gelmeden önce hazırlanan sevkiyat seti şunları kontrol eder: ticari fatura, çeki listesi ve taşıma belgesinin (CMR, konşimento, hava yük senedi) aynı tarafları, miktarları, ağırlıkları ve kıymetleri yazdığını; tedarikçinin veya müşavirin önerdiği GTİP'in ürün açıklamasıyla ve önceki sevkiyatlarla tutarlı olduğunu; menşe belgesinin (AB'de serbest dolaşımdaki mallar için A.TR, tercihli menşe için EUR.1 veya fatura beyanı, diğerleri için menşe şahadetnamesi) talep edilen tercihle eşleştiğini; faturadaki ödeme koşullarının gümrük kıymetinin sınanacağı banka kaydıyla uyuştuğunu; ve o kod için ürün güvenliği veya lisans adımının başlatıldığını. İthalat/ihracat belge setimiz bunu yapar; müşavir sonra temiz bir set üzerinden sınıflandırır ve beyan eder.
Devlet harçları ve noter ücretleri tarafınızca doğrudan devlete veya notere ödenir; bizim üzerimizden geçmez ve hiçbir noterden ücret ya da menfaat almıyoruz. Yukarıdaki rakamlar 2026 resmî tarifesidir; son kontrol 24.10.2026.
Son doğrulama: 24.10.2026 · kaynak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 225 vd. — mevzuat.gov.tr; ticaret.gov.tr (Gümrük Müşavirliği Asgari Ücret Tarifesi, TAREKS, Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri)TAREKS ve TSE: sınırda ürün güvenliği
Belirli GTİP kodlarındaki mallar için Ticaret Bakanlığı'nın risk esaslı kontrol sistemi TAREKS sevkiyatı serbest bırakılmadan önce onaylamalıdır: oyuncaklar, elektrikli ekipman, kişisel koruyucu donanım, makineler, yapı malzemeleri, kimyasal sınırlar için tekstil, tıbbi cihazlar ve diğerleri; her ocakta yayımlanan ürün güvenliği tebliğleri uyarınca. İthalatçı e-imzayla TAREKS'e kaydolur, sevkiyatı beyan eder, CE uygunluk beyanını, test raporlarını ve teknik dosyayı yükler; sistem ya risk analiziyle serbest bırakır ya da Türk Standardları Enstitüsü (TSE) veya başka bir kuruluşa numune ve ücretle muayene atar. Kontrolü geçemeyen mallar ithalatçının masrafıyla yeniden ihraç edilir veya imha edilir. TAREKS adımı gümrük beyannamesiyle paralel yürür ve konteynerin limanda beklemesinin en yaygın nedenidir.
En pahalıya mal olan hatalar
- Kurallara göre değil en düşük vergiye göre seçilen GTİP; muayenede yeniden sınıflandırma vergi farkını, üç katına kadar cezayı ve sonraki sevkiyatlarda işaretlenmeyi getirir.
- Banka ödemesinden düşük fatura kıymeti; gümrük kıymeti banka kaydı ve piyasayla karşılaştırılır.
- AB'de serbest dolaşımda olmayan mallar için A.TR kullanmak veya menşe kanıtı olmadan EUR.1 talep etmek.
- TAREKS'i sevkiyattan önce değil varıştan sonra başlatmak; üreticiden test raporu aranırken demuraj işler.
- İthalatçının gümrük sistemine kayıtlı (yükümlü kaydı) olmaması veya müşavirin yetki istediğinde geçerli e-imzasının bulunmaması.
Kaynaklar
- ticaret.gov.tr — Ticaret Bakanlığı: gümrük tarifesi, bağlayıcı tarife bilgisi, TAREKS, müşavir asgari tarifesi
- mevzuat.gov.tr — 4458 sayılı Gümrük Kanunu; Gümrük Yönetmeliği; ürün güvenliği ve denetimi tebliğleri
- resmigazete.gov.tr — Resmî Gazete: yıllık ithalat rejimi kararı ve gümrük tarife cetveli
- gib.gov.tr — İthalatta KDV: oranlar ve beyanname bağlantısı
Sorular
ROSTU mallarımı gümrükten çekebilir mi?
Hayır. Beyannameyi yalnızca yetkili gümrük müşaviri veya ithalatçının kendi yetkili çalışanı verebilir. Biz belge setini hazırlar, GTİP'i geçmişinize göre ön kontrol eder ve tuttuğunuz müşavirle koordine ederiz; beyannameyi müşavir verir ve imzalar.
Ürünüm için doğru GTİP'i nasıl bilirim?
Sınıflandırma, müşavirinizin uyguladığı tarife kuralları ve notlarına göre yapılır; belirsiz ürünler için Ticaret Bakanlığı'ndan üç yıl geçerli bağlayıcı tarife bilgisi isteyin. Ön kontrolümüz önerilen kodu önceki beyannamelerinizle ve ürün belgeleriyle karşılaştırır ve tutarsızlıkları müşavir beyan etmeden önce işaretler.
TAREKS nedir, her ithalatta gerekir mi?
TAREKS, Ticaret Bakanlığı'nın listelenmiş GTİP kodlarındaki mallar için risk esaslı ürün güvenliği kontrol sistemidir: elektrikli ürünler, oyuncaklar, makineler, KKD, yapı malzemeleri ve diğerleri. Diğer malların ithalatı buradan geçmez. Uygulandığı yerde uygunluk belgeleri mallar gelmeden hazır olmalıdır.