Türkiye'de sevkiyat başına ithalat/ihracat belge seti: müşavir ve banka ne ister
Bir sevkiyat Türk gümrüğünden ve ödemesi bankadan, birbirleriyle kilogramına ve kuruşuna kadar uyuşması gereken on küsur belge sayesinde geçer. Gecikmelerin çoğu gümrük kuralından değil, faturayla uyuşmayan çeki listesinden veya yanlış alıcı adına düzenlenen menşe belgesinden kaynaklanır. Bu rehber sevkiyat başına belgeleri, her birini kimin düzenlediğini, lisanslı gümrük müşavirinin bunlarla ne yaptığını ve bankanın neye baktığını sıralar.
Temel belgeler, sevkiyat sevkiyat
| Belge | Düzenleyen | Amaç |
|---|---|---|
| Proforma fatura | Satıcı | Teklif ve ödeme ya da akreditif dayanağı; banka uyumu burada başlar |
| Ticari fatura | Satıcı | Gümrük kıymeti, para birimi, Incoterms, ödeme şartı; Türk ihracatçı için e-Fatura (ihracat tipi) |
| Çeki listesi | Satıcı | Kap sayısı, brüt ve net ağırlık, kap başına ölçüler; fatura ve taşıma belgesiyle uyuşmalı |
| Taşıma belgesi | Taşıyıcı / forwarder | Kara yolunda CMR, deniz yolunda konşimento (B/L), hava yolunda AWB, demir yolunda CIM |
| Menşe şahadetnamesi | Ticaret odası | Tercihsiz menşe; bazı vergiler, kotalar ve banka istekleri için gerekir |
| A.TR dolaşım belgesi | Oda, gümrük vizesiyle | Türkiye–AB gümrük birliğinde sanayi ürünlerinin serbest dolaşımı |
| EUR.1 / EUR-MED | Oda, gümrük vizesiyle | Serbest ticaret anlaşmalarında tercihli menşe; AB tarım ve kömür-çelik ürünleri |
| Gümrük beyannamesi | Lisanslı gümrük müşaviri | BİLGE'de elektronik verilir; GTİP, kıymet, menşe ve rejimi beyan eder |
Eşyaya göre: sigorta belgesi, analiz veya uygunluk belgeleri, ürün güvenliği kapsamındaki eşyada TAREKS kontrolü, bitki sağlığı veya veteriner sertifikaları ve kontrollü eşyada ithal lisansı.
GTİP: her şeyi belirleyen on iki haneli kod
Türkiye eşyayı altı haneli Armonize Sistem üzerine kurulu on iki haneli kodla (GTİP) sınıflandırır. Kod gümrük vergisini, KDV oranını, ek mali yükümlülüğü, A.TR veya EUR.1'in avantaj sağlayıp sağlamadığını ve hangi uygunluk kontrollerinin uygulanacağını belirler. İhracatçının kendi ülkesindeki HS kodu başlangıç noktasıdır, cevap değildir; Türk alt pozisyonları farklıdır. Sevkiyattan önce GTİP ön kontrolü iki pahalı sonucu önler: sınırda düzeltilen beyanname ya da eşyanın hak etmediği bir tercih talebi.
Gümrük müşavirinin rolü
Gümrük beyannamesini yalnızca lisanslı gümrük müşaviri veya şirketin kendi yetkili çalışanı verebilir. Müşavir belgeleri inceler, eşyayı sınıflandırır, vergileri hesaplar, beyannameyi Ticaret Bakanlığı'nın BİLGE sisteminde verir, muayeneyi yürütür ve eşyayı teslim alır. Müşavir sizin verdiğiniz belgelerle çalışır; ağırlık veya kıymet uyuşmazlığı dosyayı durdurur ve müşavir ek iş için ücret alır. Belge setimiz, tuttuğunuz müşavire eşya gelmeden önce tutarlı ve eksiksiz bir set teslim etmek için vardır; sonra değil.
Banka ödemeden veya tahsil etmeden önce neye bakar?
Her ithalat ödemesinde ve ihracat tahsilatında bankanın uyum birimi transferi fatura, taşıma belgesi ve ithalatta gümrük beyannamesiyle karşılaştırır. İhracat rejimine göre ihracat bedelinin yasal sürede Türkiye'ye getirilip belgelenmesi gerekir ve banka her tahsilatı bir beyannameyle eşleştirir. Birbiriyle ve ödemeyle uyuşan belgeler aynı gün geçer; uyuşmadığı durum için banka uyum soruları rehberine bakın.
Set çıkmadan önce taradığımız kırmızı bayraklar
- Faturadaki alıcı veya ihbar adresi, kayıtlı ithalatçıdan farklı.
- Çeki listesi, CMR ve faturadaki net ve brüt ağırlıklar uyuşmuyor.
- Menşe belgesi, eşyanın gerçekte üretildiği ülkeden farklı bir ülke için düzenlenmiş.
- AB'de serbest dolaşımda olmayan eşya veya tarım ürünü için A.TR kullanılmış.
- Faturadaki Incoterms sözleşme veya proformadakinden farklı; gümrük kıymeti değişir.
- Taşıma zincirinde bankanın göreceği çift kullanımlı eşya veya yaptırımlı güzergâh işaretleri.
Her sevkiyat için rejim kontrol listesi, tüm belgelerde tutarlılık kontrolü, GTİP ön kontrolü, menşe ve tercihli belge planı, kırmızı bayrak taraması, müşaviriniz ve forwarder'ınızla koordinasyon ve bankaya hazır dosya.
Devlet harçları ve noter ücretleri tarafınızca doğrudan devlete veya notere ödenir; bizim üzerimizden geçmez ve hiçbir noterden ücret ya da menfaat almıyoruz. Yukarıdaki rakamlar 2026 resmî tarifesidir; son kontrol 24.10.2026.
Son doğrulama: 24.10.2026 · kaynak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği — ticaret.gov.tr; oda ücret tarifeleri; 2026 Noterlik Ücret Tarifesi — adalet.gov.trKaynaklar
- ticaret.gov.tr — Ticaret Bakanlığı: gümrük rejimleri, BİLGE, GTİP tarife cetveli
- mevzuat.gov.tr — 4458 sayılı Gümrük Kanunu; İhracat Rejimi Kararı; 32 sayılı Karar
- resmigazete.gov.tr — yıllık İthalat Rejimi Kararı ve gümrük tarife cetveli
- gib.gov.tr — e-Fatura ihracat faturası, ithalatta KDV
Sorular
Hem A.TR hem menşe şahadetnamesi gerekir mi?
AB ticaretinde çoğu zaman evet. A.TR gümrük birliğinde serbest dolaşımı kanıtlar ve sanayi ürünlerinde gümrük vergisini kaldırır, ancak menşe hakkında bir şey söylemez; banka, alıcı veya bir anti-damping önlemi yine menşe şahadetnamesi isteyebilir. Tarım ve kömür-çelik ürünlerinde A.TR yerine EUR.1 kullanılır.
ROSTU şirketim adına gümrük beyannamesi verebilir mi?
Hayır. Beyannameyi yalnızca lisanslı gümrük müşaviri veya kendi yetkili çalışanınız verebilir. Biz seti hazırlar, tuttuğunuz müşavire teslim eder ve siz, müşavir ve forwarder arasındaki soruları koordine ederiz.
Banka ithalat ödemesini serbest bırakmadan önce neden gümrük beyannamesi istiyor?
Çünkü banka giden ödemeyi Türkiye'ye fiilen giren eşyayla eşleştirmek zorundadır. Peşin ödemede banka proformayı kabul eder ve beyannameyi sonra ister; sevkiyat sonrası ödemede beyannameyi veya taşıma belgesini baştan ister. Setimiz bankaya hazır dosyayı içerir.